Pendent eth hestau Passa-Pòrts que vedérem a florir drapèus occitans un bricalh pertot peras botigas deth centre vila de Sent Gaudenç mès que i a ua « crotz occitana » que demòra en permanéncia e dempús generacions. Bilhèu que i passatz devant en tot anar en vila sense ac saber.
N’ei pas un drapèu , qu’ei ua « crotz occitana » de pèira. Aquera crotz que hoc ua dera enigmas qu’avérem d’arrespóner collegians e liceans pendent eth jòc de pista dera Jornada deths Gafets.
En darrèras que servia de vira-ròda ara cantoada dera carrèra deth Molat e dera Carrèra « deras muralhas », ath nivèu dera botiga Retromoulat, anciana carnisseria Jouanoulat. Mès ara origina n’èra pas aquiu, qu’èra hicada ath pont de Valentina, après era Cava, ara limita entre Sent Gaudenç e Valentina.
Qu’èra un tremiari entre Vescomtat de Nebosan, que Sent Gaudenç n’èra capitala e « Petit Comminges » aperat tanben« Petit Lengadoc » pera administracion coloniala franchimanda.
Aqueras explicacions istoricas que son un briclah complèxas e n’an pas cap de sens ne d’interès pregond, mès que hèn véder eth enbricalhament deth Comenge après era crotzada contra eths catars e eth restacament deth comtat ath domèni deth rei de França… Divisar entà senhorejar, aquò qu’ei vielh coma eth mon. E donc entà parlar coma cau, aquera pèira n’arrespresenta pas era crotz « occitana » coma l’entenem ara mès era crotz de Tolosa o crotz de Lengadòc, pr’omor dera aparténcia administrativa d’aquera part deth Comenge ara juridiccion de Lengadòc.
Que podem véder duas autas crotzes de Tolosa ena façana dera collegiala Sent Pèir, ath dessús dera absís, ça’m par ua faiçon de mercar, ath sègle XIX^au, eth passatge deth antic avescat de Comenge ath arquevescat de Tolosa qu’era crotz de Lengadòc n’ei tostemps eth son sagèth oficiau, coma dera vila de Tolosa e deth Conselh Arregionau.

Matiu Faure

Eras Edicions du Val d’Adour que venguen de publicar un navèth album consacrat aths castèths, bèths ostaus e bères còimes deth Comenge, entre Gessa e Salat, escrit per Patrick Laharrague dambe fotòs de David Bourdeau. Eths comentaris arquitecturaus e istorics permeten de descobrir un patrimòni mau conegut deth Comenge, soen amagat e confidenciau pr’omor en gran part privat e donc de mau visitar, senon de quines còps aras Jornadas deth Patrimòni. Eras vistas aerianas que balhan ad aqueths lòcs tota era esplendor e era perspectiva que s’ameritan.
Que perseguís ua colleccion entamiada dambe eths castèths deth Biarn, mès tanben d’Astarac, de Pardiac, deth Savés, d’Artanhan e de Fesensaguet, de Haut e de Baish Armanhac, de Tenarèsa, etc. Un tòme dus entath Comenge de Haut qu’ei dejà en camin !

13/05 - AURINHAC (31) - La Cafetière
18h30 : inauguracion dera exposicion TRANSUMANÇAS EUROPENCAS « Vias d’èrba e d’arròcas. Fòrmas caminairas deth pastorat en Euròpa » realizada per Luis Costa e Gianfranco Spitilli e vededera dinc ath 28/06.
20h30 : projeccion deth documentari Aulhèr (2018, 55 min) , en preséncia deth arrealizator Fabrici Bernissan.
Sinòpisis : Lonh deths prètzhèts ligats ara montanha e ath monde dera montanha, que mo’n vam en País Tòi e deths sues pastors. Que mos an recebut espontanèament. Que s’an daurit e que’s condan.

15/05 - BLAJAN (31) – sala deras hèstas
19h30 : Conferéncia sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Marco Farré-Barthe. Seguida d’un aperitiu gratüit e de grilhadas (5€)

16 /05 - ETH GER DE BOTZ (31) – sala deras hèstas
18h : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver e d’un arrepàs partatjat.

22/05 - ARBON (31) – sala deras hèstas
20 h : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

23/05 : CEDIRÒUS (09) – sala deras hèstas
20h30 : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

30/05 - BERTREN (65) – sala deras hèstas
18h : Taula Arredona deths 10 ans dera inscripcion deras hèstas deth huec deths solsticis deths Pirenèus ara lista representativa deth Patrimòni Culturau Immateriau dera Umanitat pera UNESCO : Quines enjòcs e quinas perspectivas ? Partatge d’expériencias, escambis e debats entre portaires dera tradicion e observators de terrenc.
Seguit per un moment conviviau animat peths Amassats de Varossa.

06/06 – HOGARON (31) – sala deras hèstas
20h30 : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

12/06 - ALÒS (09) -sala deras hèstas
18h30 : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

13/06 - PORTÈTH D’ASPÈTH (31) – sala deras hèstas
20h30 : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

19/06 - TIBIRAN E JAUNAC (65) – sala deras hèstas
18h00 : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.
22h : Cremada deth har

20/06 - MARINHAC (31) – plaça e sala deras hèstas
ERA HÈSTA DERA SENT JOAN
16 h e de contunh : Initiacion ara manipulacion deras halhas e talhèrs de sons primitius entà petits e grans.
18h : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure.
19 h : aperitiu e arrepàs animat per Toti Tres
22h30 : qu’alugam eth har e seguida deth concèrt-bal dambe Toti Tres.

28/06 – MARTRAS TOLOSANA (31) – Angonia - « Martres fête l’été »
15h : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un temps d’escambis e d’un còp a béver.

04/07 : NESTIÈR (65) – devath era hala
18 h : Conferéncia musicala sus era Sent Joan e eras hèstas deth solstici d’estiu en eths Pirenèus Centraus dambe Matiu Faure e Domenge Barés. Seguida d’un arrepàs partatjat animat peth grop de polofonias gasconas Eths Bohons.

Hestau ajudat per Euròpa Creativa, era Region Occitania / Pirenèus-Mediterranèia, eth Departament dera Arièja, eth Departament dera Hauta Garona, era Comunautat de Comunas Còr e Cotalats deth Comenge, era Comunautat de Comunas Cadira Garona Salat, era Comunautat de Comunas deths Pirenèus Haut-Garoneses, era Comunautat de Comunas Coserans-Pirenèus e era Comunautat de Comunas Nèsta-Varossa - en partenariat dambe : Hialat Tramontana – Binaural Nodar – Bambun, Nosauts de Bigòrra, Numériculture Gascogne, comuna e comitat deras hèstas de Marinhac, comitat deras hèstas de Blajan, comitat deras hèstas e comuna d’Arbon, Comuna de Cediròus, Méli Mélo, comuna de Bertren, comuna de Hogaron, Toutis per Alos, comuna e comitat deras hèstas de Portèth d’Aspèth, comuna e comitat deras hèstas de Tibiran e Jaunac, comuna de Martras Tolosana, era mediatèca de Martras Tolosana, Angonia, era comuna de Nestièr, ASPEN (Associacion Solidariss entath Environament de Nestièr).

Dimècres 20 de mai
19h
La Cafetière

Aperò Istòria « L'Occitanie, qu'es aquò ? »

conferéncia proposada peths Archius departementaus dera Hauta Garona e animada per Isabelle Sourroubille e Pascal Bergougnan.
Que permeterà de descobrir era istòria, era cultura e eras originas dera Occitania.
A travèrs archius e escambis, qu’exploraram aqueth territòri e eras suas particularitats.
Que parlaram tanben deras suas valors de partatge e de convivialitat, era "convivéncia". Era codina, era arquitectura e dera identitat occitana ja i seràn tanben presentadas.
Gratüit

Dimenge 24 de mai
Sala deras hèstas
18 h

Hèsta deths 30 ans dera Confradia deth Vedèth devath era mair

Projeccion deth film Evolucion agricòla en Comenge : revolucions e questionaments ( 50 min, Eth Ostau Comengés, 2026) - En gascon, sos-titolat en francés.
Sinòpsis : En Comenge,era policultura de susbsisténcia, caractaristica dera leconomia comengesa, que despereishec a chicas e micas, dambe ua acceleracion evidenta pendent era 2a mentat deth sègle XX^au, anant cap a ua especializacion deres expleitacions, en un contèxte on eth país e’s vueitava deths sues abitants. Tornem sus aquera evolucion dambe testimoniatges cuelhuts per Matiu Faure e Marco Farré-Barthe.

Seguit pera presentacion deth libe deths 30 ans dera Confradia, que presenta eras hèiras e eths mercats deth Comenge mès tanben sua istòria gastronomioca e d’osteleria. Aperitiu entà acabar.

Divendres 29 de mai
Capèra de Pujòs
20 h

Condes deths Pirenèus

Espectacle bilingue de condes deths Pirenèus dambe Joan Pau Ferré acompanhat en musica per Domenge Barès.
Entrada : 10 €
Organizacion : Eco-musèu Cadira-Pirenèus.